Nghị quyết cụ thể hóa các quy định tại Điều 9 và Điều 34 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, thiết lập khuôn khổ pháp lý với các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình đầu tư xây dựng đường sắt đô thị. Các chính sách tập trung vào những khâu trọng yếu như lựa chọn nhà thầu chiến lược, huy động và bố trí nguồn vốn, tổ chức thực hiện hợp đồng, bồi thường, giải phóng mặt bằng, kiểm soát chất lượng, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số.

Việc ban hành Nghị quyết là bước cụ thể hóa quan trọng chủ trương phát triển hệ thống đường sắt đô thị của Thủ đô, tạo điều kiện chủ động huy động nguồn lực, rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án, nâng cao hiệu quả đầu tư, từng bước hình thành mạng lưới giao thông công cộng hiện đại, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển Hà Nội trong giai đoạn mới.

Danh mục 05 tuyến đường sắt đô thị thực hiện thí điểm, dự kiến hoàn thành năm 2030

Theo Phụ lục ban hành kèm theo Nghị quyết số 101/2026/NQ-HĐND, Thành phố xác định 05 tuyến đường sắt đô thị thuộc danh mục thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù, gồm:

Tuyến đường sắt đô thị số 1: Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - Sân bay Nội Bài.

Tuyến đường sắt đô thị số 2: Sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương.

Tuyến đường sắt đô thị số 8: Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An.

Tuyến đường sắt đô thị số 10: Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh.

Tuyến đường sắt đô thị số 14: Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm.

Thời gian dự kiến hoàn thành các tuyến là năm 2030. Tên dự án và hướng tuyến cụ thể sẽ được xác định trên cơ sở hồ sơ phương án tuyến, vị trí công trình theo tuyến đường sắt đô thị tỷ lệ 1/500 được UBND Thành phố phê duyệt, bảo đảm phù hợp với định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Các cơ chế, chính sách đặc thù trọng tâm

Nghị quyết số 101/2026/NQ-HĐND thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù bao quát các khâu trong quá trình đầu tư xây dựng đường sắt đô thị, từ lựa chọn nhà thầu, huy động nguồn lực, tổ chức thực hiện dự án đến kiểm soát đầu tư, chuyển giao công nghệ và vận hành.

Cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược và triển khai hợp đồng chìa khóa trao tay

Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị quyết là cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược, tạo điều kiện huy động năng lực của các doanh nghiệp Việt Nam tham gia thực hiện những dự án đường sắt đô thị quy mô lớn. Tiêu chuẩn Nhà thầu chiến lược: Là doanh nghiệp Việt Nam (hoạt động độc lập hoặc liên danh), được Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố thống nhất chủ trương; bảo đảm năng lực tài chính, tài sản ròng không âm trong năm tài chính gần nhất; và đáp ứng các yêu cầu về tư cách hợp lệ, khả năng huy động vốn theo Thông tư số 134/2026/TT-BTC ngày 09/09/2026 của Bộ Tài chính.

Đáng chú ý, Nghị quyết quy định giá trị hợp đồng bình quân đối với các đoạn tuyến đi ngầm không vượt quá 120 triệu USD/km. Mức giá này không bao gồm chi phí cho công năng lưỡng dụng, thuế giá trị gia tăng, chi phí dự phòng đối với các công việc phát sinh ngoài phạm vi gói thầu, chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, di dời hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, cùng các chi phí tư vấn và quản lý dự án thuộc trách nhiệm của Chủ đầu tư.

Về tổ chức thực hiện, UBND Thành phố hoặc cơ quan, đơn vị được giao nhiệm vụ chủ đầu tư được thực hiện đàm phán, ký kết hợp đồng nguyên tắc và hợp đồng chìa khóa trao tay theo trình tự, điều kiện quy định tại Nghị quyết. Cơ chế này tạo điều kiện chủ động chuẩn bị các nội dung hợp tác, thống nhất trách nhiệm và điều kiện thực hiện giữa các bên, góp phần rút ngắn thời gian tổ chức triển khai dự án.

Chủ động bố trí nguồn vốn, tăng cường kiểm soát tài chính

Linh hoạt nghĩa vụ tài chính: UBND Thành phố được chủ động quyết định, điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn và phương án huy động. Hợp đồng quy định nghĩa vụ thanh toán có điều kiện tương ứng với khả năng huy động và bố trí vốn, không bắt buộc cân đối toàn bộ nguồn vốn ngay tại thời điểm ký kết.

Kiểm soát thanh toán: Tiền tạm ứng và thanh toán hợp đồng được quản lý qua tài khoản mở tại ngân hàng thương mại có trụ sở tại Hà Nội, nghiêm cấm việc điều chuyển vốn sang dự án khác hoặc sử dụng sai mục đích. UBND Thành phố có trách nhiệm đề nghị Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán dự án từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến khi kết thúc dự án.

Đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng

Nhằm tháo gỡ một trong những khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, Nghị quyết quy định cơ chế tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, phá dỡ công trình, di chuyển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và rà phá bom mìn, vật nổ.

Theo đó, các nhiệm vụ này được triển khai trên cơ sở Nhiệm vụ thực hiện dự án và quy hoạch phương án tuyến, vị trí công trình theo tuyến tỷ lệ 1/500 hoặc quy hoạch tổng mặt bằng được cấp có thẩm quyền phê duyệt, không phải lập, phê duyệt dự án đầu tư thành phần giải phóng mặt bằng.

Công tác giải phóng mặt bằng được tổ chức theo từng khu vực, phạm vi được phê duyệt, bảo đảm nguyên tắc quy hoạch được phê duyệt đến đâu thì tổ chức thực hiện đến đó. Cách tiếp cận này giúp Thành phố chủ động chuẩn bị mặt bằng, triển khai các hạng mục theo từng giai đoạn, hạn chế tình trạng chậm tiến độ do phải chờ hoàn thành toàn bộ thủ tục giải phóng mặt bằng.

Nghị quyết đồng thời quy định UBND Thành phố quyết định cụ thể các điều kiện liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các chính sách hỗ trợ đối với những trường hợp chịu ảnh hưởng trong quá trình triển khai dự án theo thẩm quyền, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức có liên quan.

Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ đường sắt

Không chỉ tập trung vào mục tiêu đầu tư xây dựng hạ tầng, Nghị quyết còn đặt ra yêu cầu dài hạn về chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực tự chủ trong lĩnh vực đường sắt đô thị. Nhà thầu chiến lược có trách nhiệm lựa chọn đơn vị cung cấp công nghệ đáp ứng yêu cầu của dự án; đồng thời xây dựng và thực hiện phương án chuyển giao công nghệ theo quy định tại Nghị định số 319/2025/NĐ-CP ngày 12/12/2025 của Chính phủ.

Quá trình chuyển giao phải gắn với đào tạo nhân lực, chuyển giao quy trình kỹ thuật, phương thức quản lý, vận hành và bảo trì trong quá trình thực hiện dự án và sau đầu tư. Mục tiêu là bảo đảm khả năng tiếp nhận, khai thác và từng bước làm chủ công nghệ của các đơn vị trong nước, tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và công nghiệp đường sắt Việt Nam.

Về chuyển đổi số, các dự án đường sắt đô thị phải được triển khai theo nguyên tắc số hóa toàn bộ vòng đời dự án, từ khảo sát, quy hoạch, thiết kế, đầu tư xây dựng, nghiệm thu đến quản lý tài sản, vận hành, bảo trì, sửa chữa và nâng cấp công trình.

Các công nghệ nền tảng như Mô hình thông tin công trình (BIM), Hệ thống thông tin địa lý (GIS), Bản sao số (Digital Twin) được quy định áp dụng. Đồng thời, Nghị quyết định hướng ứng dụng các công nghệ tiên tiến như Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và phân tích dữ liệu trong thiết kế, thi công, quản lý tài sản, vận hành và bảo trì hệ thống.

Nghị quyết cũng quy định cụ thể cơ chế xử lý vi phạm, loại trừ và miễn trách nhiệm pháp lý đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành Nghị quyết, trên cơ sở Điều 34 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 và các quy định pháp luật có liên quan. Việc xem xét, xử lý trách nhiệm phải bảo đảm khách quan, toàn diện, đúng thẩm quyền và tuân thủ các điều kiện theo quy định tại Nghị quyết số 37/2026/QH16 của Quốc hội và pháp luật có liên quan. Các quy định này góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm kỷ cương, trách nhiệm trong thực thi công vụ, đồng thời tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

Nghị quyết số 101/2026/NQ-HĐND có hiệu lực thi hành kể từ ngày 14/11/2026 và có thời hạn thực hiện thí điểm 05 năm. HĐND Thành phố giao UBND Thành phố chịu trách nhiệm tổ chức triển khai, thanh tra, kiểm tra; tổ chức sơ kết 02 năm vào cuối năm 2028 và tổng kết thực hiện Nghị quyết vào cuối năm 2031. Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, đại biểu HĐND Thành phố và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP. Hà Nội chịu trách nhiệm giám sát toàn bộ quá trình tổ chức thi hành Nghị quyết.

Nghị quyết số 101/2026/NQ-HĐND đánh dấu bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức tổ chức đầu tư phát triển đường sắt đô thị của Thủ đô. Với hệ thống cơ chế, chính sách đồng bộ từ huy động nguồn lực, lựa chọn nhà thầu chiến lược, giải phóng mặt bằng đến kiểm soát đầu tư, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số, Nghị quyết tạo nền tảng để Hà Nội chủ động triển khai các dự án trọng điểm, từng bước hình thành mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại, kết nối đồng bộ, góp phần giảm áp lực giao thông đường bộ, mở rộng không gian phát triển đô thị và kiến tạo động lực tăng trưởng mới cho Thủ đô trong tầm nhìn 100 năm.